Fallin spřtan

Fall krˇnunnar og bankanna mun eflaust koma ˙t ß mismunandi hßtt Ý s÷gubˇkunum. UmrŠ­ur Ý SilfriSvifid um (IP Ulfarsfelli) Egils Ý dag ollu ■vÝ a­ Úg tˇk saman ■essa ˙tgßfu af sannleikanum, eins og hann birtist mÚr Ý fyrra og Ý ßr:

Vi­skiptahalli BandarÝkjanna skˇp umframfjßrmagn sem var gÝra­ upp Ý ˇtr˙legar stŠr­ir, m.a. me­ skuldabrÚfavafningum. Japanir og a­rar lßgvaxta■jˇ­ir lßnu­u svimandi fjßrhŠ­ir til vaxtamunarvi­skipta. Fjßrmagni­ leita­i hŠstu ßv÷xtunar me­ mesta ÷ryggi og ■a­ fannst m.a. ß ═slandi, sem var me­ nßlŠgt hŠstu střriv÷xtumá ß vestrŠnum marka­i og me­ AAA einkunn eins og US Federal Reserve og Exxon Mobil. ŮvÝ henta­i ÷ryggi ═slands inn Ý blanda­a skuldabrÚfavafninga. áMiki­ umframfjßrmagn var­ til hjß flestum b÷nkum og var ■a­ lßna­ ˙t ˇtŠpilega.

HŠrri vextir, meiri vinsŠldir krˇnunnar

Ůegar a­ kreppti ■ß hŠkka­i samt Se­labankinn vexti ■annig a­ skuldum yr­i velt ßfram en kŠmu ekki ß gjalddaga, sem yr­i of erfitt fyrir krˇnuna. Erlendir lßnveitendur gßfu ■vÝ meiri slaka ß hengingarˇlina, ■ar sem ˇlÝklegt var a­ střrivextir yr­u lŠkka­ir hÚr Ý brß­. Stˇri ßhrifavaldurinn var og er střrivaxtaßkv÷r­un Se­labankans, sem ßkve­ur vinsŠldir krˇnunnar. HŠkkun střrivaxta eykur skammtÝmavinsŠldir krˇnunnar og styrkir hana, en lŠkkun skapar flˇtta frß krˇnunni og gengislŠkkun. Uppsafna­ur vandi marghŠkka­ra střrivaxta veldur heiftarlegu ˇjafnvŠgi og skuldas÷fnun me­ aflei­ingum sem eru rÚtt byrja­ar a­ birtast. á

Al■jˇ­legt fjßrmagnsflŠ­i me­ uppgÝru­u bankafˇlki rŠ­ur semsagt fer­inni Ý efnahagsmßlunum, en sta­bundnir stjˇrnmßlamenn ß t.d. ═slandi, Spßni e­a ß Nřja- Sjßlandi halda ■vÝ enn fram a­ grunn■Šttir efnahagslÝfsins eins og einkaneysla rß­i mestu um hag ■jˇ­arsk˙tunnar.

═ ßtt til lei­rÚttingar

LŠkningin hefst me­ lŠkkun střrivaxta Se­labankans, en bataferli­ er langt og erfitt, ■vÝ a­ Ý kj÷lfari­ kemur miki­ gengisfall Ý vi­bˇt vi­ 40% falli­ sem or­i­ hefur ß r˙mu ßri. Krˇnan ver­ur afar ˇvinsŠl ■egar ßv÷xtun Ý vaxtamunarvi­skiptum ver­ur or­in verulega neikvŠ­. Raunveruleg sta­a eigin fjßrá banka og fyrirtŠkja almennt er smßm saman a­ rata Ý bŠkurnar, ■ar sem fall vir­is fasteigna, ver­brÚfa og vi­skiptavildar snarminnkar eignirnar, svo a­ heildar- nettˇskuldir fŠrast ˙r tv÷ ■˙sund millj÷r­um krˇna, eflaust Ý amk. 4-5 ■˙sund milljar­a ■egar upp er sta­i­, ■ar sem lokauppgj÷r vandrŠ­anna er enn eftir. Ůa­ eru fjˇrir til fimm me­ 12 n˙llum, sem er margf÷ld landsframlei­sla ═slands ß ßri.

Hef­i ■a­ veri­ hef­in s˙, hef­i allt fari­ betur

N˙ er ähef­i-ô kˇrinn kominn ß fullt: Allt hef­i veri­ betra, hef­um vi­ ekki selt bankana, byggt virkjanir og ßlver ß fullu og framselt h˙sin okkar til bankanna. Hef­um vÝst ßtt a­ vera sp÷k Ý gamaldags sk÷mmtunar- og regluveldi rÝkisins.á Vi­ ■vÝ er helst a­ segja: Ůa­ ger­ist ekki , frekar en a­ Hitler hafi veri­ skotinn Ý upphafi strÝ­sins. Enginn veit hvernig hef­i fari­ hef­i ═sland ekki teki­ eins hraustlega ß Ý uppgÝra­ri ßhŠttut÷ku og ey­slu, sem var ger­ m÷guleg me­ hßum střriv÷xtum, kallandi ß allt skammtÝmaßhŠttufÚ heimsins til vistunar hÚr. En snemma ßrsins 2007 var m÷rgum ljˇst (■mt. mÚr) a­ ferli­ haf­i sn˙ist vi­, a­ endurgrei­slur krˇnubrÚfa, aukinn gjaldeyrisfor­i og lŠkkun střrivaxta ■yrftu a­ vera forgangsatri­i, en bankar, rÝki og fjßrfestar sungu Ý samrˇma kˇr sßlminn um a­ hÚr vŠri allt Ý himnalagi. Enn hefur Se­labankinn ekki sÚ­ ljˇsi­ og heldur Ý ■ß barnslegu tr˙ a­ ofur- střrivextir hÚr lŠkki ver­bˇlgu, ■egar reynslan hefur marg- sřnt anna­.

Ney­in Ý ˙tl÷ndum

BandarÝska stjˇrnin tˇk yfir ve­fyrirtŠkin Fannie Mae og Freddie Mac, sem bakßbyrg­ust um helming allra fasteignalßna ■ar vestra. Hluthafarnir misstu allt sitt, en ■essi fyrirtŠki h÷f­u veri­ talin me­ ■eim al- ÷ruggustu vegna st÷­u sinnar. Vonandi freistu­ust Ýslenskir lÝfeyrissjˇ­ir ekkiá til ■ess a­ eiga Ý ■essum fyrirtŠkjum.á Breska rÝki­ yfirtˇk Northern Rock bankann, ■řska rÝki­ hjßlpa­i IKB og danska rÝki­ yfirtˇk Roskilde bank. ═slenska rÝki­ hefur enga bur­i til ■ess a­ yfirtaka einn af ■remur stˇru vi­skiptab÷nkunum hÚr og Štti ekki a­ gera ■a­. Hinir rß­deildars÷mu eiga a­ fß a­ njˇta st÷­u sinnar (einstaklingar, bankar og rÝki), en ■au fyrirtŠki sem fˇru offari Ý sj˙klegri ßhŠttut÷ku erlendis eiga a­ fara ß hausinn, ßn ■ess a­ vi­ hin ver­um neydd til ■ess a­ kaupa hrŠi­ ß uppblßsnu ver­i eins og ˙reltan kvˇtabßt. Ůa­ er nˇg me­ a­ äÝslenskuô bankarnir mjˇlki hvern dropa ˙r krˇnunni ß hverju misseri n˙na me­ tilb˙nu fl÷kti me­ gjaldeyrinn (äa­ verja eigin fÚ­ô en allt Ý einu ekki) og grŠ­i milljar­atugi ß ver­bˇlgunni.

A­rir pissu­u Ý skˇinn ■inn Sun chair CD BANK

Ůa­ eru jafnan helst almennir borgarar sem farast Ý strÝ­um n˙or­i­, en lÝtill hluti hermanna og nŠr engir herforingjar. Eins er ■a­ almenningur sem mun mest finna fyrir ■essum bard÷gum, minna ■eir sem stunda ■ß og varla ■eir sem hˇfu ■ß. Ůeir fengu pott■Útta starfslokasamninga og finnast ß Cayman- eyjum nŠstu ■rj˙ ßrin, ■anga­ til a­ fasteignir fßst ß spottprÝs hÚr me­ gˇ­um lßnakj÷rum, baktrygg­um af Ýslenska rÝkinu.


mbl.is ËgnvŠnleg efnahags■rˇun
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Oddur Ëlafsson

Gˇ­ samantekt.á Ů˙ Šttir a­ vera Ý Se­labankanum, n˙ e­a rÝkisstjˇrn.

Oddur Ëlafsson, 8.9.2008 kl. 06:48

2 Smßmynd: Sveinn Ingi Lř­sson

Gˇ­ "analřsa" hjß ■Úr og get teki­ undir flest af ■vÝ sem ■˙ segir.á Ůa­ er og ver­ur alltaf ■eir sem liggja Ý ne­stu l÷gum efnahagslÝfsins sem taka ß sig mestu byr­arnar.á T.d. me­ ver­tryggingunni firra lßnastofnanir sig allri ßbyrg­ ß heimskulegum og illa tÝmasettum lßnt÷kum.

Sveinn Ingi Lř­sson, 8.9.2008 kl. 08:47

3 Smßmynd: Sigur­ur Viktor ┌lfarsson

Vel sagt.á Ífgalaust.

Sigur­ur Viktor ┌lfarsson, 8.9.2008 kl. 12:34

4 Smßmynd: Villi Asgeirsson

Gˇ­ lÝsa. SÝ­asta mßlsgreinin er u­vit­ s˙ sorglegasta. Ůegar fˇlk er komi­ Ý ■rot og h˙snŠ­isver­ lŠkka, mun efnameira fˇlk sjß sÚr leik ß bor­i. Ůjˇ­in haf­i ekkert me­ ■etta fyllerÝ a­ gera en h˙n mß samt drepast ˙r ■ynkunni.

Villi Asgeirsson, 8.9.2008 kl. 12:46

5 Smßmynd: ═var Pßlsson

╔g ■akka ykkur fyrir athugasemdirnar og ÷llum hinum sem nenntu a­ lesa ■etta. HÚr er tilraun til svars vi­ spurningum ┴hugamanns:

Ein a­alßstŠ­an fyrir ■vÝ a­ Úg fˇr a­ blogga um ■essi mßl er einmitt s˙ a­ hlutlŠg skrif eru vandfundin, enda er flest ßhugafˇlk um mßlefni­ hagsmunaa­ilar. ╔g er engum banka tengdur, skulda ekkert og segi ■vÝ ■a­ sem mÚr dettur Ý hug, sem er m÷rgum ekki leyfilegt. En Úg er a­allegaá ßhugama­ur um gengismßl Ý ■essu, ekki rß­gjafi og ekki einhver alvitur g˙r˙, enda fara ■eir flestir flatt ß ■vÝ.

┴stŠ­an fyrir ■vÝ a­ Úg stofna­i gjaldeyrisreikninga Ý Landsbankanum var n˙ a­allega persˇnulegar ßhyggjur ˙t af Kaup■ingi/SPRON, en hva­ veit ma­ur? Ekkert meira en nŠsti ma­ur.

1)á MÚr finnst peningamarka­ssjˇ­ir varasamir, ■vÝ a­ ■eir vir­ast fyrstir til ■ess a­ falla, eins og Ý BNA. Ëbundin gjaldeyris- bankabˇk e­a se­lar Ý gjaldeyri Ý hˇlfi er eina viti­. Hrun tekur bara 1-2 daga ella og sjˇ­urinn lŠsist inni.

2) NŠsta dřfa krˇnunnar gŠti or­i­ ■ar sem stˇr fyrirtŠkjasamsteypa e­a banki fer ß hausinn, ■ar sem upplausnarvir­i eigna er langt frß ■vÝ a­ borga skuldirnar. Evran hefur falli­ nokku­ gagnvart dollar og gŠti gert ■a­ ßfram, en fl÷kti­ er or­i­ mj÷g miki­ og ekkert a­ marka mÝn or­ nÚ annarra um ■a­ hvert h˙n fer. ١ er nokku­á ljˇst a­ gagnvart krˇnu ■ß ver­ur Evran ÷llu sterkari en h˙n er Ý dag, segjum t.d. Ý lok ßrsins. Ef banki r˙llar ■ß fellur krˇnan strax um amk. 30-40% ■ˇ a­ h˙n gŠti lagast a­eins eftir a­ger­ir eftir ß. ╔g segi sem fyrr, borgum skuldir og s÷fnum gjaldeyri!

═var Pßlsson, 8.9.2008 kl. 17:45

6 Smßmynd: ═var Pßlsson

Fßtt er til svara ■egar stˇrt er spurt, ┴hugama­ur. En reynum:1) Ůegar flestir vilja gjaldeyri ■ß fellur krˇnan og ver­bˇlga eykst. Íryggi­ er fyrir ÷llu, en ßv÷xtun skiptir minna mßli, enda er gˇ­ e­a lÚleg mi­a­ vi­ alla a­ra kosti. Sl. ßrá hafa t.d. fjßrmagnseigendur ■ˇtt gˇ­ir ef ■eir halda sjˇ, ■.e. tapa ekki, t.d. Ý dollurum tali­. Flest er n˙na eins og 1980-1981: eina viti­ er a­ eiga tiltŠkan gjaldeyri.

Fj÷ldi ■ßtta rß­a st÷­u einhvers banka og einhver einn hefur ekki yfirsřn yfir alla ■Šttina. ╔g spyr einungis almennra spurninga eins og: hva­a banki var lÝklegastur til ■ess a­ hafa teki­ mest ■ßtt Ý uppgÝru­um Švintřrum og fjßrfestingabr÷lti? Hvern gruna­i a­ botninn vŠri su­ur Ý Borgarfir­i (Sparisjˇ­i Mřrarsřslu)? LÝklegast bankinn til ■ess a­ ■ola ßgj÷fina er sß sem var varfŠrnastur og hefur bestan a­gang a­ lausafÚ ßfram.

Greiningardeildir eru me­ brß­greindu fˇlki en eru greinilega hagsmunaa­ilar. Samdrßttur er alltaf ■ˇ nokkra mßnu­i fram Ý tÝmann Ý greiningunum, en ■ˇ jafnan me­ sterkum bjartsřnistˇni, enda ekki anna­ fŠrt. Aldrei sag­i fˇlki­: „selji­ ÷ll hlutabrÚf“ ■ˇ a­ ■a­ ger­i ■a­ kannski sjßlft, ef ■a­ var framsřnt. Fasteignafalli­ er langt og erfitt. Ůannig krÝsur taka amk. 2-3 ßr.

H÷fum ■etta einfalt me­ krˇnuna. H˙n eldur ßfram a­ gefa eftir Ý allan ■ann tÝma sem ■a­ tekur a­ breyta um kerfi, hvort sem ■a­ ver­ur einhver fasttenging e­a hva­ anna­. Og ■ˇ a­ h˙n haldi Ý einhvern tÝma, ■ß Útur ver­bˇlgan hana upp nokku­ hratt. Giska ■˙, en Úg segi raunsig um 4% ß mßnu­i a­ me­altali.

3) Banki ß ekki nema brot ß mˇti ■vÝ sem hann skuldar. Ůegar hann fellur, ■ß eru dˇmÝnˇßhrif fyrir utan f÷llnu tilr˙na. StŠr­irnar eru lÝka svo miklar fyrir litla hagkerfi­ okkar. RÝki­ Štti nßtt˙rulega ekki a­ gera neitt vegna fallsins, en krafan um ■a­ yr­i svo almenn a­ ■a­ fŠri eflaust einhver ■jˇ­nřtingarpakkinn Ý gang. Ůannig a­ ■˙ endar alltaf me­ a­ borga br˙sann fyrir heildina a­ einhverju leyti, hversu skynsamur ■˙ ert me­ eigin sjˇ­i.

═var Pßlsson, 8.9.2008 kl. 21:57

7 Smßmynd: Jˇn A­alsteinn Jˇnsson

Gˇ­ grein hjß ■Úr og ■vÝ mi­ur of s÷nn En Úg vil fara a­ athuga me­ saknŠmi og sakamßl ß hendur řmsum af ■essum a­ilum ■vÝ ■etta er nßkvŠmlega eins og Enron og ef ekki eru til l÷g hÚr sem a­ nß Ý rassin ß ■eim seku ■arf a­ skapa ■au einn tveir og ■rÝr.

Jˇn A­alsteinn Jˇnsson, 8.9.2008 kl. 22:27

8 Smßmynd: ═var Pßlsson

┴hugama­ur, ■˙ vir­ist hafa rÚtta sřn ß hlutina. ╔g spyr altÚnt s÷mu spurninga og ■˙. Kannski a­rir geti svara­ ■Úr.

═var Pßlsson, 8.9.2008 kl. 23:34

9 Smßmynd: Theˇdˇr Nor­kvist

Gˇ­ greining, en Úg hef eina athugasemd. Ů˙ segir:

N˙ er „hef­i-" kˇrinn kominn ß fullt: Allt hef­i veri­ betra, hef­um vi­ ekki selt bankana, byggt virkjanir og ßlver ß fullu og framselt h˙sin okkar til bankanna. Hef­um vÝst ßtt a­ vera sp÷k Ý gamaldags sk÷mmtunar- og regluveldi rÝkisins. Vi­ ■vÝ er helst a­ segja: Ůa­ ger­ist ekki , frekar en a­ Hitler hafi veri­ skotinn Ý upphafi strÝ­sins.

╔g held ■a­ hljˇti a­ ver­a a­ t˙lka ßstandi­ ß fjßrmßlam÷rku­um sem ˇsigur frjßlshyggjunnar, sem heimta­i a­ allt yr­i einkavŠtt, ÷llu landi s÷kkt undir virkjanir vegna ßlvera og a­ bankarnir gleyptu allar h˙seignir landsmanna.

Risastˇr einkafjßrmßlafyrirtŠki Ý BandarÝkjunum, landi frjßlshyggjunnar,áhafa veri­ rÝkisvŠdd. Ůa­ hlřtur a­ teljast alger ni­urlŠging fyrir talsmenn frjßlshyggjunnar.

Engu a­ sÝ­ur gˇ­ og r÷krÚtt ˙ttekt hjß ■Úr ═var.

Theˇdˇr Nor­kvist, 9.9.2008 kl. 09:24

10 Smßmynd: ═var Pßlsson

Ůa­ er rÚtt, Theˇdˇr, a­ ■jˇ­nřtingin ß Fannie May og Freddie Mac er ni­urlŠging, enda ber a­ lÝta ß hva­a kerfi haf­i veri­ skapa­. ┴kve­in fÚl÷g h÷f­u baktryggingarrÚtt fasteigna Ý BNA, ■.e. l÷gverndu­ fßkeppni, sem sannt frjßlshyggjufˇlk sty­ur ekki. En alls kyns slÝk einokunarstarfsemi komst ß ■ar vestra og kannski er versta dŠmi­ Federal Reserve, einkabanki me­ rÝkis- einokunarleyfi.

═var Pßlsson, 9.9.2008 kl. 10:02

11 Smßmynd: ═var Pßlsson

En Theˇdˇr, Úg missti af hinni setningunni ■inni um ═sland. Ůa­ er enginn dˇmur um frjßlshyggjuna a­ ÷rfoka land fari undir vatn og a­ fˇlk glepist til ■ess a­ selja h˙sin sÝn til bankanna e­a velur ■a­ a­ koma sÚr Ý skuldaßnau­. Orka er a­alstyrkur ═slands en ekki ˇbeislu­ orka. Frelsi til lßnt÷ku var algert, ekki skammta­ af pˇlitÝkusum. ╔g kaus a­ nřta ekki ■a­ frelsi, ■vÝ a­ Ý smßa letrinu sag­i a­ vextir vŠru breytilegir pl˙s a­ lßnin voru ver­trygg­, ■annig a­ var˙­arbj÷llur fortÝ­ar klingdu.

═var Pßlsson, 9.9.2008 kl. 10:13

12 Smßmynd: Oddur Ëlafsson

Getur­u ekki teki­ eins og einn gˇ­an pistil um ver­tryggingu?á MÚr finnst h˙n ■a­ eitt ■a­ versta vi­ ═sland.á ╔g er lÝka svo vitlaus a­ Úg fatta ekki ■ennan svonefnda st÷­ugleika sem kunn vera henni a­ ■akka.á Ůa­ er lÝka tala­ um a­ hÚr vŠri meira atvinnuleysi ef ekki vŠri ver­trygging.á Ůß spyr Úg - hva­a st÷rf eru ■essi vertryggingarst÷rf?á Eru ■au Ý se­labankanum e­a hinum b÷nkunum, e­a Ý fiskvinnslu?á Ătli mitt starf (lŠknir) sÚ ver­tryggingarstarf sem annars vŠri ekki til ef hÚr nyti ekki ver­tryggingar.á

Ůa­ er einnig dßlÝti­ grunsamlegt hva­ a­rar ■jˇ­ir hafa veri­ tregar a­ taka upp ■essa nřung sem skapar bŠ­i st÷rf og st÷­ugleika.

Oddur Ëlafsson, 9.9.2008 kl. 11:05

13 Smßmynd: Theˇdˇr Nor­kvist

═var, ■a­ er meira en ÷rfoka land sem fer e­a ß a­ fara undir vatn, samanber fyrirhuga­ar virkjanir Ý ne­ri Ůjˇrsß, ■ar sem grˇnu og grasgefnu landi ß a­ s÷kkva, m.a.s. landi sem b˙i­ er ß. ١ ■etta sÚ ekki til umrŠ­u hÚr.

╔g spyr ■ß sem eru hrifnir af ver­tryggingu hvort ■eir vilji ■ß ekki lÝka ver­tryggja laun og fÚlagslegar bŠtur. Hvers vegna mega bara bankarnir hengja sig Ý ver­trygginguna, e­a rÚttara sagt hengja sig Ý henni?

Theˇdˇr Nor­kvist, 9.9.2008 kl. 11:53

14 Smßmynd: ═var Pßlsson

╔g segi eins og Oddur lŠknir, ■a­ ■arf mÚr fŠrara fˇlk til ■ess a­ fjalla af viti um ver­tryggingu. Ein ÷murlegasta birtingarmynd hennar er ■egar ma­ur greiddi afborganir lßna og sß h÷fu­stˇlinn hŠkka eftir afborgunina. S˙ mynd er svo brennd Ý huga minn a­ Úg hef veri­ krossfari gjaldeyriseignar og skuldleysis. Stig fastra vaxta sřnir manni jafnan hvert ßstandi­ er Ý raun ß hverjum tÝma.

═var Pßlsson, 9.9.2008 kl. 13:57

15 Smßmynd: Theˇdˇr Nor­kvist

Stig fastra vaxta sřnir manni jafnan hvert ßstandi­ er Ý raun ß hverjum tÝma.

NßkvŠmlega.

Theˇdˇr Nor­kvist, 9.9.2008 kl. 15:42

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Höfundur

Ívar Pálsson
Ívar Pálsson

Viðskiptafræðingur með útflutningsfyrirtæki, en grúskar í flestu.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband