BloggfŠrslur mßna­arins, desember 2008

Hrapa­ a­ ßlyktunum

Loftslagsmßl er sß mßlaflokkur ■ar sem hva­ algengast er a­ hrapa­ sÚ a­ ßlyktunum, sÚrstaklega ■eirri a­ ma­urinn hafi valdi­ einhverju e­a geti fŠrt ■a­ Ý lag. Stormurinn Billy NASAgovMe­fylgjandi frÚtt Mbl.is (AFP), äMesta hamfaraßri­ô er gott dŠmi ■ar sem um 220 ■˙sund manns hafa lßti­ lÝfi­ af v÷ldum nßtt˙ruhamfara ß ßrinu 2008 ä ... og ■ykir ■etta til marks um brřna nau­syn al■jˇ­legs loftslagssamningsô.

Ůar er jar­skjßlftinn Ý KÝna og fellibylurinn Ý Burma sem rß­a ˙rslitum. Afar hŠpi­ getur talist a­ ma­urinn hafi valdi­ ■essum ■ßttum, hva­ ■ß a­ hann breyti einhverju um slÝkt. Vi­ v÷ldum ekki jar­skjßlftum og aukin tÝ­ni e­a virkni fellibylja er tŠpast tengd ath÷fnum manna, amk. eru t÷lfrŠ­ilegu tengslin ■ar ß milli ekki sterk.

En ■a­ er deginum ljˇsara a­ samningur Ý loftslagsmßlum breytir engu Ý ■essu tilliti. Fellibylir fara a­ mestu eftir samspili lofts- og sjßvarhita, sem jafnast af risa- hringferli hafstrauma um heiminn. ŮvÝ ver­ur ekki breytt a­ okkar skapi ß einhverjum ßratugum. Ůetta vita flestir sem eitthva­ kynna sÚr mßlin, en marka­ssetning vitleysunnar er komin ß ■a­ stig, a­ ■÷rf er ß ßlÝka uppgj÷ri ■eirra mßla og bankamßlanna.

Horfumst Ý augu vi­ sannleikann: ma­urinn breytir ekki ve­urfari a­ skapi sÝnu. Auk ■ess yr­u 6.700 milljˇnir manna aldrei sammßla um ■a­ hvar Štti a­ auka e­a minnka hitann. Tilraunir okkar eru hjßkßtlegar ■egar hugsa­ er til stˇrra ßhrifa■ßtta, t.d. sˇlstorma og eldgosa.

Notum tÝmann og peningana Ý eitthva­ uppbyggilegt, t.d. a­ eiga vi­ aflei­ingar nßtt˙ruhamfara, e­a a­ reyna a­ spß fyrir um ■Šr enn betur.


mbl.is Mesta hamfaraßri­
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

WSJ myndband um fall ═slands

Wall Street Journal birti ■etta ßhugaver­a myndband ß annan Ý jˇlum um ■a­ hvernig ═sland fÚll saman. Tengillinn sem Úg birti ß blogginu virka­i illa, smelli­ ■vÝ ß tengilinn Ý setningunni.

Ůa­ er erfitt a­ horfa ß ■etta svona sem or­inn hlut!


mbl.is Rannsaka millifŠrslur
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Ef vi­ ■raukum desember

Kßntrřkarlinn Merle Haggard syngur dßvel um ■rautir mi­svetrar. HÚr er YouTube tengill og textinn a­ ne­an. Ătli vi­ ver­um ekki a­ framlengja textann ˙t Ůorrann og Gˇuna?

If we make it through December
Everythings gonna be all right I know
It's the coldest time of winter
And I shivver when I see the falling snow

If we make it through December
I got plans of being in a warmer town come summer time
Maybe even California
If we make it through December we'll be fine

I got laid off down at the factory
And their timing┤s not the greatest in the world
Heaven knows I've been workin' hard
I wanted Christmas to be right for daddy's girl
Now I don't mean to hate December
It's meant to be the happy time of year
And why my little girl don't understand
Why daddy can't afford no Christmas here

If we make it through December
Everythings gonna be alright I know
It's the coldest time of winter
And I shivver when I see the fallin' snow

If we make it through December
I got plans of being in a warmer town come summer time
Maybe even California
If we make it through December we'll be fine


mbl.is Neytendur fara sÚr hŠgt
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

VonlÝti­ a­ reka fyrirtŠkin Ý ■essu

FyrirtŠkin ver­a ekki rekin Ý ■essu ßstandi. ŮrÝr mßnu­ir af handaflsa­ger­um Ý krˇnunni hafa sřnt okkur a­ ■annig a­fer­ir eru sˇun ß tÝma og peningum. Gengi krˇnu leitar sannst÷­u sinnar, sem er veiking, EUR ISK 2008 Lokinen 500 milljar­a krˇna j÷klabrÚfaskuld er haldi­ inni me­ 100 milljˇn krˇna vaxtam˙tum til ˙tlendinganna ß dag. Ůrßtt fyrir ■a­ leitar gengi­ fyrri veikingar.

áVonlaust er a­ stunda framlei­slu til ˙tflutnings Ý 70% gengisfl÷kti. Hrßefnisinnkaup t.d. Ý rŠkjupillunarverksmi­ju eru kannski ż hlutar afur­aver­sins. Gengi ■ess sveiflast til eftir ˇ˙treiknanlegum ge■ˇttaßkv÷r­unum stjˇrnvalda um fast gengi og sÝ­an gjaldeyrish÷ft, ■annig a­ tŠpast er hŠgta­ geta sÚr til um ■a­, hvenŠr kaupa skuli e­a ß hva­a ver­i.

NŠsta ßgiskun er sÝ­an hvenŠr eigi a­ selja, ■ar sem afur­aver­i­ rŠ­st ■ß Ý raun af s÷mu sveiflukenndu ßkv÷r­unum stjˇrnvalda.á Sveiflur marka­a er barnaleikur mi­a­ vi­ ■Šr sveiflur sem stjˇrnv÷ld valda. ┌tflutningsa­ilar sjßvarafur­a hafa n˙ ■urft a­ glÝma vi­ ver­fall marka­a, fallandi gengi Sterlingspundsins, lßnaleysi e­a snarhŠkku­ lßn og aukinn tilkostna­, en verst er lÝklegast rÝkissveiflan og ■au gjaldeyrish÷ft sem rÝki­ leggur ß. Sß sem stendur Ý al■jˇ­legri samkeppni um vi­skipti me­ ÷rfßrra prˇsenta hagna­i virkar ekkiá undir ■essum kringumstŠ­um, ■ar sem tugaprˇsenta taps er von ß hverri stundu eftir ßkv÷r­un stjˇrnarinnar.áá

Stjˇrnin segist sÝ­an Štla a­ sty­ja ˙tflutningsgreinar. Er ■a­ ■ß me­ styrkjum (okkar) og lßnafyrirgrei­slu til nřrra fyrirtŠkja Ý samkeppni vi­ ■au sem fyrir eru? Besta a­sto­in felst Ý ■vÝ a­ vera samkvŠm sjßlfri sÚr, lßta marka­inn Ý fri­i, taka upp st÷­ugan gjaldmi­il strax, hŠtta vi­ a­ ßbyrgjast äskuldir ˇrei­umannaô áen sinna helst hlutverki sÝnu, samfÚlags■jˇnustunni.


mbl.is Stjˇrnendur fyrirtŠkja svartsřnir
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Ney­arl÷gin framkalla ˇjafnrŠ­i

Framvirkir gjaldeyrisskiptasamningar mjˇlku­u vexti ˙r krˇnunni og skilu­u spßkaupm÷nnum vel Ý sterkri krˇnu. N˙ ■egar dŠmi­ snerist loks vi­ eigum vi­ a­ grei­a Ý anna­ skipti, fyrst Ý vaxtamun krˇnunnar sem safna­ist sem skuld upp ß hana og n˙ me­ eftirgj÷f skulda ■egar ve­mßli­ snerist gegn ■eim. áA­alßstŠ­a eftirgjafar 30 milljar­a skulda vir­ist vera s˙ a­ um sjßvar˙tvegsfyrirtŠki sÚ a­ rŠ­a. JafnrŠ­isregla er ■ß ■verbrotin. Tr˙lega keyptu ■au krˇnur framvirkt gegn Jap÷nsku Jeni, sem virka­i vel og lengi ■ar sem vextir Ýslensku krˇnunnar voru svimandi hßir me­ gamblaranum, en sßralitlir Jenavextir ß mˇti. LÝfeyrissjˇ­ir stundu­u ■etta lÝka og vilja fß eftirgj÷f skulda ■egar Jeni­ styrktist svo a­ um muna­i og vaxtamunarverslunin (e. Carry trade) lag­ist nŠr af. Sjˇ­unum bar a­ stunda ÷rugg vi­skipti en fˇru sumir Ý hreint fjßrhŠttuspil me­ gjaldmi­la.

Hyglum ■eim sem skulda mest

Ney­arl÷gin sřna n˙ sitt rÚtta andlit: ˇjafnrŠ­i­ uppmßla­. Hva­a rÚttlŠti er Ý ■vÝ a­ SÚra Jˇn (sum sjßvar˙tvegsfyrirtŠki, helst ■au ßhŠttusŠknu) fßi eftirgj÷f ofurkrafna en ekki Jˇn e­a Gunna? Af ■vÝ a­ svo vill til a­ ÷nnur deild Ý fyrirtŠkinu vei­ir fisk og selur fyrir gjaldeyri? Mest af ■essum skiptasamningum eru ekki varnir, heldur einmitt ßhŠttutaka, sem sÚst t.d. af ■vÝ a­ flest fyrirtŠkin taka lßn sÝn e­a gera svona samninga Ý Jenum en selja minnst ˙tflutninginn ■anga­, heldur Ý Evrum, Sterlingspundum og Ý Dollurum. áJeni­ er n˙na metsterkt gagnvart dollar, svo a­ kr÷furnar eru hßar. Ef ■etta er a­ger­ til bjargar gjaldeyrisskapandi ˙tflutningsfyrirtŠkjum, af hverju ß ■ß a­ hygla ■eim mest sem skulda mest, en ekki hinum rß­deildarsamari e­a bara jafnt yfir alla? Svona tilfŠrslur au­s bjˇ­a spillingunni heim, fyrir utan ■a­ a­ a­rir kr÷fuhafar eru verulegum ˇrÚtti beittir.

Innheimt af almenningi. Samningar Ý pl˙s fara Ý ■rotab˙in

Frßgangur framvirkra gjaldeyrisskiptasamninga eftir bankahruni­ er me­ afbrig­um ˇrÚttlßtur. Samningar sem hef­u skila­ samningsa­ilanum ar­i (rÚtt ve­ja­ gegn krˇnu) eru ekki greiddir ˙t, heldur fara inn Ý komandi ■rotab˙. Ůß mß heldur ekki nota til skuldaj÷fnunar (og heldur ekki skv. gjald■rotal÷gum) ef samningshafi ßtti einnig samninga sem skuld var ß, heldur var s˙ krafa sett Ý innheimtu strax. En h˙n er ■ß ekki innheimt ef ■˙ ert me­ sjßvar˙tvegsfyrirtŠki!

Bjarga kvˇta frß erlendu kr÷fuh÷funum?

Getur veri­ a­ ein meginßstŠ­a ■essarar makalausu eftirgjafará sÚ s˙, a­ kvˇti ■essarra fyrirtŠkja lendi ella hjß nřju eigendum bankanna, hinum erlendu kr÷fuh÷fum, sem til stendur a­ sam■ykkja kr÷fur frß og afhenda sÝ­an bankana me­ ÷llu sÝnu, kvˇta og fasteignum til ˙tlendinganna me­ tÝu ■˙sund milljar­a krˇna kr÷furnar sÝnar? Af hverju er eftirgj÷fin ■ß ekki frekar kaup rÝkisins ß kvˇta ■essarra rammskuldugu fyrirtŠkja? Ůß er hugsanlega hŠgt a­ rß­stafa honum ß rÚttmŠtari hßtt.

Voru umrŠdd sjßvar˙tvegsfyritŠki beitt valdi?

┴ ■a­ hefur veri­ bent (Fannar frß Rifi) a­ g÷mlu bankarnir hafi ■vinga­ sjßvar˙tvegsfyrirtŠkin til ■ess a­ gera samninga sem festu gengi­ og takm÷rku­u gengishagna­ fyrirtŠkjanna. Ůa­ er ■ˇ ver­ugt rannsˇknarefni hve stˇr hluti 30 milljar­anna slÝkt er og lÝka ■a­ hver ßkve­ur samningsgengi­ Ý raun. Amk. tr˙­u margir ß ■a­ a­ vaxtamunarmyllan vŠri eilÝf­arvÚl.

Hin mestu ˇl÷g

Eftirgj÷f skulda sjßvar˙tvegsfyrirtŠkja vegna gjaldeyrissamninga vir­ist vera enn eitt ˇsanngjarnt afkvŠmi ney­arlaganna sem hle­ur ßl÷gum ß ■egnana. Ůau ˇl÷g ßsamt gjaldeyrishaftal÷gunum fara Ý s÷gubŠkurnar ß topp tÝu lista vanhugsu­ustu laga ═slandss÷gunnar.


mbl.is Kr÷fur ver­i felldar ni­ur a­ hluta
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Gjaldeyrinn Ý krˇnur og ■a­an Ý ofninn

L÷ghlř­nir borgarar moka n˙ gjaldeyri sÝnum yfir Ý krˇnur Ý brennsluofn rÝkisins, pÝndir til ■ess innan tveggja vikna ß f÷lsku rÝkissk÷pu­u hßgengi sem er Ý engum tengslum vi­ raunveruleikann. áŮau ganga ■arme­ Ý hˇp hinna sÝblekktu, sem sjß ekki Ý gegn um sjˇnarspili­ me­ platkrˇnuna. Gjaldeyri brenntRÝki­ tˇk vi­ af b÷nkunum sem blekkingarmeistari. Fleyting krˇnu fˇr ■annig fram a­ amk. 500 milljar­ar af gjaldeyriseftirspurn voru teknir Ý burtu (j÷klabrÚf og allir a­rir sem vilja ˙t ˙r hrundu bankakerfi) og ■rjßr rÝkisstřr­ar bankaleifar ■ykjustu- versla sÝn ß milli en hafa ■ß dagsskipun frß yfirmanni sÝnum eina a­ styrkja krˇnuna me­ rß­um og dß­. Sjˇ­ir og a­rar eignir eru hirtar erlendis frß og hrapa Ý ver­i ß innlei­inni. Bankar geta ■annig haldi­ ßfram a­ fß helstu tekjur sÝnar n˙or­i­, gengismun Ý krˇnunni sem veikir gjaldmi­ilinn en styrkir bankana ß­ur en ■eir ver­a afhentir kr÷fuh÷funum. ┴ me­an borgum vi­ 60-100 milljˇna krˇna vexti ß dag vegna j÷klabrÚfanna.

Gjaldeyrish÷ftin: ni­urgrei­slur fyrir hina ˙tv÷ldu

Me­ gjaldeyrishaftal÷gunum ■ß er ■etta eins langt frß vi­skiptafrelsi me­ gjaldeyrinn og hugsast getur, ni­urgrei­sla skattborgara fyrir ■ß fßu ˙tv÷ldu sem mega kaupa hann, rÝkisbankana og tengslafyrirtŠki ■eirra. Reynt ver­ur a­ halda ■essari sřningu ßfram ˙t 31. desember Ý ßr, svo a­ fyrirtŠkin og stjˇrnmßlamennirnir geti haldi­ ßfram. Eins og segir Ý lagi Bjartmars, Třnda kynslˇ­in: äů missum ekki af Gunnari og sjˇinuô n˙na yfir jˇlin.

Ver­ur inneignum breytt Ý hlutafÚ a­ lokum?

Lei­in ˙t ˙r j÷klabrÚfunum sem rÝki­ gŠti reynt er kannski s˙ a­ henda ■eim pakka inn Ý risakr÷fupakka bankanna og afhenda svo allt saman til erlendu kr÷fuhafanna sem hlutafÚ. Kr÷fuhafar tÝu ■˙sund milljar­a krˇnanna munu rß­a yfir b÷nkunum og eflaust krefjast jafnrŠ­is ve­skulda og inneigna. Geta inneignir okkar Ý b÷nkunum ■ß ekki or­i­ a­ hlutafÚ og ■ar me­ a­ engu vegna smŠ­ar sinnar?


mbl.is Dřrasta endurskipulagning mannkynss÷gunnar
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Fasteignir, kvˇti ofl. afhent? Kl˙­ur 101

RÝki­ tˇk illu heilli ßbyrg­ ß ÷llum skuldum bankanna me­ ■vÝ a­ krukka Ý eignir ■eirra. Fyrir viki­ eru fjßrmßl rÝkisins gersamlega Ý r˙st um ˇkomna tÝ­, ■ar sem tˇlf ■˙sund milljar­a skuldir bankanna skapa ˇmŠld vandrŠ­i Ý kerfinu, ofan ß fyrri skuldir rÝkis, einstaklinga og sveitarfÚlaga. RÝki­ hr˙ga­i fyrst nokkur ■˙sund milljar­a skuldum ß sig, missti gjaldmi­inn ■annig ˙t ˙r h÷ndunum og telur sig n˙ ver­a a­ afhenda bankab˙i­ (g÷mlu og nřju bankana) til erlendu kr÷fuhafanna, me­ upphŠ­ir sem drekkja ÷llu ÷­ru.

á

StŠr­ar eignatilfŠrsla

Sta­an er ■vÝ s˙ a­ flestar ve­settar eigur ═slendinga ver­a Ý erlendu eignarhaldi og skuldir Ý erlendum gjaldmi­lum, ■ar sem lßnin a­ baki ■essu ÷llu eru erlend. Ůar me­ fljˇta fasteignirnar, kvˇtinn, jafnvel virkjanir og eitt og anna­ smßlegt. ┴lÝka atbur­arßs ß sÚr sta­ og Ý bandarÝsku kreppunni for­um: eignirnar renna allar sem ein inn til bankanna og er sÝ­an mi­la­ ßfram til nokkurra stˇrra a­ila frß hendi banka og stjˇrmßlamanna. KotbŠndum fŠkka­i um tugi ■˙sunda ß me­an stˇreignir og vi­eigandi v÷ld sogu­ust upp Ý fßrra hendur.

á

Upplřsingar Ý smßsk÷mmtum

Landinn tekur upplřsingarnar smßm saman inn eins og lřsi­, einungis hŠgt Ý smßsk÷mmtum. Icesave UK, Icesave Hollandi, Edge Ý Ůřskalandi, sÝ­an hvert ˙tib˙ hvers banka Ý hverju landi, ■ar til stˇra kakan er loks sprengd klukkan 12, a­ allar skuldir (og ofmetnar eignir) allra bankanna eru sam■ykktar. S˙pan er sett Ý ■rjß a­skilda potta sem stŠrstu ßhŠttusj˙klingar vorra daga, stŠrstu bankar Ý heimi, munu deila ˙t s˙pu ˙r og gefa smß brau­ me­ nŠstu ßratugina.

á

Losum rÝki­ vi­ mist÷k sÝn

Sß rŠ­ur sem heldur um buddubandi­, segir Kaninn. RÝki­ gerir ■a­ varla lengur ef ■a­ heldur ßfram a­ vasast Ý eignum annarra, a­ skapa sÚr meiri ßbyrg­ og skuldir Ý bankar˙stunum. áŮegar ■a­ nŠr loks a­ losna vi­ ■essa byr­i me­ ■vÝ a­ afhenda erlendu kr÷fuh÷funum hana, ver­ur a­ gŠta ■ess a­ lßta mist÷k sÝ­ustu tveggja mßna­a (ss. Icesave sam■ykki) fylgja pakkanum eins og b÷ggull skammrifi, ■vÝ a­ annars fylgir b÷ggullinn okkur skattgrei­endum, nokkur ■˙sund aukamilljar­ar vegna mistaka stjˇrnmßlafˇlksins sem vi­ kusum r˙mu ßri ß­ur.

á

RÝki­ sinni grunn■ßttum. Bj÷rgunara­ger­ir fella ■a­.

Nřlegir atbur­ir sanna ■a­, a­ rÝki­ ß einungis a­ sinna sÝnum grunn■ßttum, ella fer illa. DavÝ­ Oddson sag­i rÚttilega: äVi­ borgum ekki ■essar skuldirô en fÚkk afar bßgt fyrir. Geir H. Haarde forsŠtisrß­herra hÚlt ■essu lÝka fram framan af, áen vir­ist hafa tali­ sig ■urfa a­ feta ■essa ˇgŠfubraut, ■ar sem Samfylkingarrß­herrar gßfu Ý skyn e­a fullyrtu vi­ erlenda rß­amenn a­ greitt yr­i. Hef­i rÝkisstjˇrninni bori­ gŠfa til a­ halda rÝkinu utan vi­ fall bankannaá vŠrum vi­ vissulega Ý vandrŠ­um, en ekkert nßlŠgt ■essu sÝki sem vi­ erum n˙ ÷ll f÷st Ý. Skjaldborg um Ýslenska sjˇ­seigendur, uppkaup ˇnřtra skuldabrÚfa ˙r sjˇ­um bankanna, ney­arl÷gin og gjaldeyrishaftal÷gin eru sorgleg dŠmi um misskilda grei­asemi vi­ okkur ■egnana sem festa okkur einungis Ý eigin netum.

á

T÷fralausnir og Vori­ Ý Prag

En komdu me­ lausnir, segir fˇlk ■ß vi­ mann. H÷fum ■etta einfalt: rÝki­ er einungis fyrir grunn■Štti samfÚlagsins og ß ekki a­ hella sÚr (og ■ar me­ okkur) ˙t Ý ˇendanlegar skuldir til ■ess a­ äbjargaô áhinu og ■essu, b÷nkum, fyrirtŠkjum, h˙seigendum e­a einstaklingum sem skuldsettu sig um of. Vi­ erum ÷ll sammßla um ■a­ hverja ber alltaf a­ a­sto­a, ÷ryrkja, sj˙ka, aldra­a osfrv. En n˙ dregur hver stjˇrnmßlama­urinn af ÷­rum fram rykfallin ßvÝsanahefti sem ßtti a­ vera b˙i­ a­ ey­a og skrifar ˙t innistŠ­ulausa risatÚkka eins og hann hafi fundi­ upp t÷frapeningamaskÝnu. ═dealisminn og slagor­in blˇmstra og vori­ Ý Prag er ß nŠsta leyti.á Mß Úg frekar bi­ja um eina A4 Excel- t÷flu frß rÝkisstjˇrninniá me­ ÷llum skuldbindingum hennar til nŠstu ßra. Ůar sŠist a­ rÝki­ er a­ fara s÷mu lei­ og bankarnir ger­u, a­ skuldsetja sig og okkur til andskotans. Ůa­ er engin lausn. En pˇlÝtÝkus sem bo­ar n˙na lßgmarks- skuldsetningu rÝkisins ß sÚr enn fŠrri fylgjendur n˙na en ■eir h÷f­u sem voru me­ ÷ll varna­aror­in ■egar uppsveiflan stˇ­ sem hŠst. ŮvÝ fer sem fer.


mbl.is LßnshŠfi rÝkisins hrynur
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Höfundur

Ívar Pálsson
Ívar Pálsson

Viðskiptafræðingur með útflutningsfyrirtæki, en grúskar í flestu.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband